தமிழகத்தின் தென் மாவட்டங்களில் மிகப்பழைமையான மற்றும் மிகப்பெரிய சிவத்தலமாகத் திகழும் திருநெல்வேலி நெல்லையப்பர் திருக்கோவில், ஆன்மீகச் சிறப்புடன் வரலாற்றுச் சான்றுகளையும் ஒருங்கே கொண்ட ஒரு கலைப் பொக்கிஷமாகும்.


சுமார் 2,000 ஆண்டுகளுக்கு முந்தைய வரலாற்றுப் பின்னணியைக் கொண்ட இக்கோவில், முற்காலப் பாண்டியர்களால் தோற்றுவிக்கப்பட்டு, பின்னர் பிற்காலப் பாண்டியர்கள், சேரர்கள், சோழர்கள் மற்றும் நாயக்க மன்னர்களால் விரிவுபடுத்தப்பட்டது.


இக்கோவிலின் மூலவர் நெல்லையப்பர் சுயம்பு லிங்கமாக அருள்பாலிக்கிறார்.


முற்காலத்தில் வேதபட்டர் என்ற அந்தணர், இறைவனுக்குப் படைக்க வைக்கப்பட்டிருந்த நெல்லைப் பாதுகாத்து வந்தபோது, பெரும் மழை பெய்தும் அந்த நெல் மட்டும் நனையாமல் இருக்க இறைவன் வேலியிட்டு காத்ததால், இத்தலம் 'திருநெல்வேலி' என்று அழைக்கப்படலானது.

இக்கோவிலின் கட்டடக்கலை நுணுக்கங்கள் வியக்கத்தக்கவை; சுவாமி சன்னதி மற்றும் அம்பாள் சன்னதி என இரண்டு தனித்தனி ஆலயங்கள் 17-ஆம் நூற்றாண்டில் நின்றசீர் நெடுமாறன் என்ற பாண்டிய மன்னனால் கட்டப்பட்ட 'சங்கிலி மண்டபம்' மூலம் இணைக்கப்பட்டுள்ளன.


இக்கோவிலில் உள்ள 'தாமிர சபை' இறைவனின் ஐவகை நடனச் சபைகளில் ஒன்றாகப் போற்றப்படுகிறது; இங்குள்ள மரச்சிற்பங்களும், தாமிரத் தகடுகளால் வேயப்பட்ட கூரையும் நுணுக்கமான வேலைப்பாடுகளுக்குச் சான்றாகும். குறிப்பாக, இக்கோவிலின் மணிமண்டபத்தில் அமைந்துள்ள இசைத் தூண்கள் உலகப்புகழ் பெற்றவை. ஒரே கல்லில் செதுக்கப்பட்ட இந்தத் தூண்களைத் தட்டினால் 'சரிகமபதநி' என்ற ஏழு ஸ்வரங்களும் வெவ்வேறான ஒலிகளில் கேட்பது இன்றும் ஒரு அறிவியல் அதிசயமாகவே கருதப்படுகிறது.

ஆனித் திருவிழாவின் போது ஓடும் நெல்லையப்பர் தேர், தமிழகத்தின் மிகப்பெரிய தேர்களில் மூன்றாவது இடத்தைப் பிடித்துள்ளது. 450 டன் எடையும், 85 அடி உயரமும் கொண்ட இந்தத் தேரோட்டம் நெல்லை மக்களின் வாழ்வியலில் மிக முக்கியமான கலாச்சார நிகழ்வாகும்.


மேலும், இக்கோவிலின் 75 அடி உயரமான ராஜகோபுரம் ஐந்து அடுக்குகளைக் கொண்டு கம்பீரமாகத் தட்சிண கங்கை எனப்படும் தாமிரபரணி ஆற்றின் கரையில் காட்சியளிக்கிறது. இங்குள்ள ஆயிரங்கால் மண்டபம், வசந்த மண்டபம் மற்றும் ஊஞ்சல் மண்டபம் ஆகியவை ஒவ்வொன்றும் ஒரு கதையைச் சொல்லும் சிற்பக்கலைக்கூடங்களாகத் திகழ்கின்றன.


வெறும் வழிபாட்டுத் தலமாக மட்டுமல்லாமல், தமிழ் மொழி, இசை, நடனம் மற்றும் சிற்பக்கலையின் சங்கமமாக நெல்லையப்பர் கோவில் இன்றும் உயர்ந்து நிற்கிறது.